تفسير : آنها كه نفس را از هوى و هوس باز دارند . بعد از اشاره كه به بعضى از دلائل معاد ، در آيات قبل گذشت ، در آيات مورد بحث بار ديگر ، به مساله رستاخيز و سرنوشت خدا ترسان و هواپرستان در آن روز باز مىگردد مىفرمايد : « هنگامى كه آن حادثه عظيم ، رخ دهد نيكوكاران و بدكاران هر كدام به جزاى اعمال خويش مىرسند » * ( ( فَإِذا جاءَتِ الطَّامَّةُ الْكُبْرى ) ) * ( 1 ) . ( طامة ) از ماده طم ( بر وزن فن ) در اصل به معنى پر كردن است و به هر چيزى كه در حد اعلى قرار گيرد طامه مىگويند و لذا به حوادث سخت و مصائب بزرگ كه مملو از مشكلات است نيز طامه اطلاق مىشود و در اينجا اشاره به قيامت است كه مملو از حوادث هولناك مىباشد و توصيف آن به « كبرى » تاكيد بيشترى درباره اهميت و عظمت اين حادثه بىنظير است . سپس مىافزايد اين حادثه عظيم هنگامى كه به وقوع پيوندد همگان از خواب غفلت بيدار مىشوند و انسان به ياد سعى و كوشش و اعمال خويش اعم از نيك و بد مىافتد « ( * ( يَوْمَ يَتَذَكَّرُ الإِنْسانُ ما سَعى ) * ) . اما اين تذكر و يادآورى چه سودى براى او مىتواند داشته باشد . اگر تقاضاى بازگشت به دنيا و جبران گذشته كند دست رد به سينه او

--> ( 1 ) « اذا » شرطيه است و جزاى آن به گفته جمعى از مفسران در آيات بعد ( * ( فَأَمَّا مَنْ طَغى ) * . . . * ( وَأَمَّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّه ) * . . . ) آمده است ولى بهتر اين است گفته شود جزاى آن محذوف است و از آيات بعد استفاده مىشود و در تقدير چنين است فاذا جاءت الطامة الكبرى يجزى كل انسان بما عمل بعضى نيز احتمال داده‌اند كه جزاى آن از * ( يَوْمَ يَتَذَكَّرُ الإِنْسانُ ) * استفاده مىشود ولى اين احتمال بعيد است .